Obowiązki pracodawcy przy pracach szczególnie niebezpiecznych

W firmie, w której występują prace szczególnie niebezpieczne, pracodawca określa szczegółowe wymagania bhp przy ich wykonywaniu. Zapewnia bezpośredni nadzór nad tymi pracami poprzez wyznaczone w tym celu osoby, odpowiednie środki zabezpieczające oraz instruktaż pracowników.

Obowiązki pracodawcy przy pracach szczególnie niebezpiecznych

Pracodawca musi zapewnić:

• dostęp do miejsc wykonywania prac szczególnie niebezpiecznych miały jedynie osoby upoważnione i odpowiednio poinstruowane,
• bezpośredni nadzór nad wykonywaniem prac szczególnie niebezpiecznych przez specjalnie wyznaczone do tego osoby.

W energetyce takimi osobami są na przykład:

• nadzorujący, czyli pracownicy posiadający ważne świadectwo kwalifikacyjne na stanowisku dozoru lub eksploatacji oraz wykonujący wyłącznie czynności nadzoru,
• kierujący zespołem pracowników, czyli pracownicy posiadający ważne świadectwo kwalifikacyjne na stanowisku eksploatacji oraz kierujący zespołem pracowników,
• kierownicy robót, czyli pracownicy posiadający ważne świadectwo kwalifikacyjne na stanowisku dozoru koordynacji prac, gdy w jednym obiekcie energetycznym pracuje jednocześnie więcej niż jeden zespół pracowników.

Natomiast w budownictwie osoby takie to na przykład pracownicy posiadający uprawnienia do pełnienia samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie, przede wszystkim kierownik budowy lub konkretnych robót na budowie.

Na ucieczkę potrzeba czasu

Gdy urządzenie sterujące maszyną zostało zaprojektowane i wykonane w celu spełniania różnych funkcji, a nie ma wzajemnej jednoznacznej relacji między nimi, funkcja, jaka ma być wykonana, powinna być sygnalizowana oraz - w razie potrzeby - potwierdzona. Ponadto na wyposażeniu maszyny powinny być wskaźniki niezbędne do zapewnienia bezpiecznej obsługi.

Na ucieczkę potrzeba czasu

Operator musi mieć możliwość odczytywania wskazań wskaźników ze stanowiska sterowania.

Przede wszystkim:

• z każdego stanowiska sterowania operator powinien mieć możliwość upewnienia się, że w strefach niebezpiecznych nie przebywają ludzie,
• układ sterowania powinien uniemożliwiać uruchomienie maszyny, jeżeli ktokolwiek znajduje się w strefie niebezpiecznej.

Jeżeli nie można tego zapewnić system sterowania powinien być tak zaprojektowany i wykonany, aby uruchomienie maszyny było każdorazowo alternatywnie poprzedzane:

• akustycznym sygnałem ostrzegawczym,
• optycznym sygnałem ostrzegawczym.

Wtedy osoby narażone powinny mieć czas na:

• opuszczenie strefy niebezpiecznej lub,
• zapobieżenie uruchomieniu maszyny.

Celem oceny ryzyka jest bezpieczeństwo pracowników

Podjęcie działań profilaktycznych w zakładzie pracy na pewno wpłynie na obniżenie poziomu ryzyka zawodowego. Warto więc wiedzieć, jakie działania można podjąć i jak postępować, aby ograniczyć lub wyeliminować to ryzyko na poszczególnych stanowiskach pracy. Przyda się również odpowiednio skonstruowany, właściwy do występujących zagrożeń, plan działań profilaktycznych.

Zarządzanie ryzykiem zawodowym to przede wszystkim działania profilaktyczne

Nie ma ścisłych reguł prowadzenia oceny ryzyka zawodowego. Metodę i narzędzia należy dobierać w zależności od rodzaju działalności, wielkości zakładu i stosowanych technologii. Nawet najlepiej przeprowadzona ocena ryzyka zawodowego nie zapewni pracownikom pełnego bezpieczeństwa, a tzw. ryzyko resztkowe, które pozostaje po zastosowaniu środków ochronnych, będzie uzależnione między innymi od charakteru działalności firmy. Zawsze będzie ono większe na placu budowy czy w kopalni niż w sklepie lub szwalni.

Podstawowym zadaniem służby bhp w zakładzie pracy jest przeprowadzanie kontroli warunków pracy, a także przestrzegania przepisów oraz zasad bhp. Systematyczne kontrole muszą obejmować w szczególności organizację procesów pracy oraz stan maszyn i urządzeń. Stwierdzone w czasie kontroli nieprawidłowości powinny być udokumentowane. Planując zakres i częstotliwość kontroli, trzeba uwzględniać wyniki oceny ryzyka zawodowego. Częste i wnikliwe kontrole powinny dotyczyć przede wszystkim prac związanych z dużym ryzykiem zawodowym.
Podstawowym celem oceny ryzyka zawodowego jest ograniczenie go do poziomu najniższego, który można osiągnąć. Ocena ta polega na przewidywaniu, jakie szkody (np. urazy, schorzenia) mogą spotkać pracownika zatrudnionego na danym stanowisku pracy, oraz zaplanowaniu, co trzeba zrobić, aby tego uniknąć. Generalnie, ma pomóc w poprawie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników.
Ocena ryzyka zawodowego powinna być tak przeprowadzona, aby:
1) zidentyfikować wszystkie istotne zagrożenia związane z pracą,
2) ocenić, jakie ryzyko zawodowe związane jest z tymi zagrożeniami,
3) sprawdzić, czy istniejące środki bezpieczeństwa są wystarczające,
4) przebadać różne możliwości usunięcia lub ograniczenia ryzyka zawodowego,
5) ustalić priorytety działania,
6) zastosować zaplanowane środki bezpieczeństwa,
7) czuwać nad tym, aby stosowane środki bezpieczeństwa były skuteczne.
Powyższy fragment artykułu pochodzi z czasopisma NORMAbhp.pl. W dalszej części omówione zostały:

• ocena istniejących środków bezpieczeństwa,
• rodzaje działań profilaktycznych,
• przykładowe analizy możliwości ograniczenia ryzyka zawodowego,
• przykładowy plan działań profilaktycznych w celu ograniczenia ryzyka zawodowego związanego z narażeniem na rozpuszczalniki,
• główne błędy w metodyce oceny ryzyka zawodowego.

Nie ma ludzi niezastąpionych

Kontrola przestrzegania przepisów prawa pracy w firmie, w szczególności w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, to jedno z podstawowych zadań społecznego inspektora pracy. Stoi on także na straży uprawnień rodzicielskich pracowników, praw osób niepełnosprawnych i młodocianych, jak również przestrzegania czasu pracy oraz wypłaty świadczeń wypadkowych.

Nie ma ludzi niezastąpionych

Społeczny inspektor pracy bierze udział w ustalaniu okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz analizowaniu powodów zachorowań na choroby zawodowe i inne schorzenia wywołane warunkami środowiska pracy. Kontroluje także stosowanie przez zakłady pracy właściwych środków zapobiegawczych w tym zakresie.

Zespół powypadkowy ma obowiązek przystąpić do ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku niezwłocznie po otrzymaniu o nim wiadomości. Udział społecznego inspektora pracy w pracach zespołu powypadkowego służy lepszemu wyjaśnieniu faktycznych okoliczności i przyczyn zaistnienia wypadku, prawidłowemu ustaleniu wniosków profilaktycznych oraz pełniejszemu zapewnieniu interesów poszkodowanego w wypadku przy pracy.
Decyzję w kwestii uruchomienia maszyn i innych urządzeń technicznych lub dokonania zmian w miejscu zaistniałego wypadku przy pracy (nie dotyczy to wypadku śmiertelnego, ciężkiego bądź zbiorowego) podejmuje pracodawca w uzgodnieniu ze społecznym inspektorem pracy. Robi to po oględzinach miejsca wypadku i sporządzeniu, w razie potrzeby, szkicu lub fotografii tego miejsca.
Społeczny inspektor pracy wchodzi też w skład komisji bezpieczeństwa i higieny pracy. Do jej powołania zobowiązany jest każdy pracodawca, który zatrudnia więcej niż 250 pracowników.
Pracom komisji bhp przewodniczy pracodawca lub osoba przez niego upoważniona. Wiceprzewodniczącym jest społeczny inspektor pracy. Przepisy nie określają, kto jest wiceprzewodniczącym komisji bhp w przypadku, gdy w firmie nie działa społeczna inspekcja pracy.

Telepracownik i bhp

Szkolenia bhp pracowników, w tym telepracowników, zarówno wstępne, jak i okresowe, odbywają się w czasie pracy i na koszt pracodawcy. Jednym z obowiązków pracodawcy, także wobec telepracowników, jest zapoznanie ich z przepisami i zasadami bhp dotyczącymi wykonywanych przez nich prac. Telepracownik musi potwierdzić na piśmie zapoznanie się z przepisami oraz zasadami bhp.

Telepracownik i bhp

Celem szkolenia z zakresu bhp telepracowników jest zaznajomienie lub aktualizacja i uzupełnienie wiedzy oraz umiejętności w szczególności z zakresu:

• oceny zagrożeń związanych z wykonywaną pracą,
• metod ochrony przed zagrożeniami dla zdrowia i bezpieczeństwa pracowników,
• kształtowania warunków pracy w sposób zgodny z przepisami i zasadami bhp oraz ergonomii,
• postępowania w razie wypadku przy pracy oraz w sytuacjach awaryjnych.

Procedura szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy jest niezmiernie istotnym i ważnym elementem procesu przygotowania pracownika do pracy i musi dawać poczucie przeświadczenia, że w imieniu pracodawcy wykonano niezbędne czynności w zakresie uświadomienia pracownika w przedmiocie bhp.
Szkolenie bhp telepracowników kierowane jest w znacznej mierze do pracowników administracyjno-biurowych, w tym zatrudnionych przy obsłudze w szczególności monitorów ekranowych. Ale również dla innych pracowników, których charakter pracy wiąże się z narażeniem na czynniki szkodliwe dla zdrowia, uciążliwe lub niebezpieczne albo z odpowiedzialnością w zakresie bhp, bądź pracowników zaliczanych do grupy pracowników inżynieryjno-technicznych.
Pracodawca na podstawie znajomości stanowiska pracy i zagrożeń określa czynniki szkodliwe dla zdrowia.
Szkolenie bhp może być prowadzone przez:

• pracodawców lub
• na zlecenie pracodawcy przez jednostki organizacyjne prowadzące działalność szkoleniową w dziedzinie bhp

Pracodawca musi więc zapewnić telepracownikom odbycie odpowiedniego do rodzaju wykonywanej pracy szkolenia. Jego zadaniem jest także przekazanie takiemu pracownikowi informacji i instrukcji dotyczących zajmowanego stanowiska pracy lub wykonywanej pracy.

Metody szkoleniowe

Większość doświadczonych specjalistów ds. bhp z dużą praktyką zawodową w zakresie prowadzenia szkoleń zgodzi się z tym, że przekazywanie wiedzy uczestnikom szkoleń jest ważne, ale uczenie ich myślenia ze zrozumieniem i odpowiedzialnością za podejmowane działania jest jeszcze ważniejsze.

Metody szkoleniowe

Metody szkoleniowe w różnym stopniu angażują uczestników w proces szkolenia.

Rozróżniamy role:

• pasywna:

- wykład,
- dyskusja,
- studium przypadku.

• aktywna:

- gra symulacyjna,
- odgrywanie ról.
Wykład to tradycyjna forma przekazywania wiedzy przez szkolącego, rodzaj komunikacji jednokierunkowej. Prowadzący szkolenia bhp w formie wykładu, może zastosować mini-prezentację trwającą nie dłużej niż 15-20 minut. Aby przyciągnąć (skupić, skoncentrować) uwagę słuchaczy, warto korzystać z pomocy audiowizualnych (prezentacje szkoleniowe, wykresy, diagramy, tablice, slajdy, filmy itp.).
Dyskusja grupowa to kierowana rozmowa uczestników mająca na celu osiągnięcie zadań związanych z nauką. Ma ona różną postać: począwszy od luźnej rozmowy do rozmowy uporządkowanej, mającej konkretne cele, ramy czasowe, przygotowany plan i/lub wyznaczone osoby do prowadzenia.
Dyskusję grupową należy stosować:

• na początku prezentacji, po to by poznać pomysły i opinie uczestników,
• w trakcie wykładu, aby wyjaśnić pewne zagadnienia,
• na zakończenie wykładu, aby podsumować treści w nim zawarte - dyskusję można rozpocząć od jakiegoś stwierdzenia, pytania lub problemu.

Można też pokazać film lub wyświetlić slajdy i na tej podstawie zaprosić grupę do wymiany poglądów.

Przeprowadzanie robót ziemnych musi być zgodne z planem bioz

Roboty ziemne to roboty budowlane obejmujące odspajanie, przemieszczanie, układanie, zagęszczanie gruntu wraz z doraźnym i trwałym odwodnieniem. Roboty ziemne oraz roboty przygotowawcze i towarzyszące, analogicznie jak inne roboty budowlane, powinny być prowadzone z zachowaniem wymagań określonych przepisami i zasadami bhp oraz sztuki budowlanej.

Bezpieczeństwo pracy przy wykonywaniu robót ziemnych 

Roboty ziemne oraz roboty przygotowawcze i towarzyszące należy przeprowadzać w sposób określony w szczególności w planie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (plan bioz), dokumentacji robót ziemnych oraz stanowiskowych instrukcjach bhp.

Zakres dokumentacji robót ziemnych powinien być taki, aby umożliwiał rozwiązywanie wszystkich problemów wynikających z obowiązku zapewnienia prawidłowego i bezpiecznego wykonywania robót, w szczególności powinien obejmować:
1) plan sytuacyjny warstwicowy z uwidocznionymi wysokościowymi punktami nawiązania (reperami) z zaznaczeniem posadowienia wszystkich istniejących budowli i urządzeń nadziemnych, jak też podziemnych; rozpoznanie warunków geologicznych (rodzaj i stan gruntów w podłożu, uwarstwienie podłoża, właściwości fizykochemiczne gruntów, kategorie urabialności gruntów) oraz wodno-gruntowych (powierzchniowych i podziemnych);
2) wyniki badań laboratoryjnych umożliwiające zaprojektowanie na ich podstawie technologii bezpiecznego wykonywania robót, rozpoznanie położenia instalacji i urządzeń podziemnych, mogących znaleźć się w zasięgu prowadzonych robót;
3) przekroje charakterystyczne terenu z naniesieniem przekroju projektowanych brył;
4) plan zagospodarowania i uzbrojenia terenu.
Przyjęcie metody wykonania poszczególnych rodzajów robót z uwzględnieniem zakresu robót, rodzaju, rozmiarów i głębokości wykopów, rodzaju gruntów oraz ukształtowania terenu, a także możliwego do zastosowania sprzętu mechanicznego będzie przydatne do opracowania harmonogramów robót, planu pracy maszyn z uwzględnieniem czasu zainstalowania, próbnej eksploatacji, zmianowości pracy, planowanych postojów na konserwację, naprawy, remonty.
Dokonanie w ramach projektu robót ziemnych bilansu i rozdziału mas ziemnych umożliwi sporządzenie wykazu i planu pracy maszyn do urabiania gruntu, obliczenie i zestawienie środków transportowych, ustalenie tras transportu urobku, tras transportu urobku dla różnych środków transportowych.
Teren, na którym mają być prowadzone roboty ziemne, jeżeli nie został ogrodzony, powinien być oznakowany tablicami ostrzegawczymi zawierającymi zakaz wstępu osobom nieupoważnionym. W przypadku gdy teren robót ziemnych nie może być ogrodzony, wykonawca robót powinien zapewnić stały jego dozór. Bez względu na to, czy teren robót będzie ogrodzony, należy wytyczyć i oznakować strefy i miejsca niebezpieczne (strefa niebezpieczna to obszar, w obrębie którego występują zagrożenia dla zdrowia lub życia ludzi).
W przypadku robót w pasie drogowym, w zależności od zakresu, rozpoczęcia wykonywania robót wymaga, stosownie do uzyskanego pozwolenia, uprzedniego zamknięcia ruchu na drodze lub wyłączeniu z ruchu drogowego części jezdni, pasa ruchu jezdni albo jego części, lub wprowadzenia ograniczenia prędkości pojazdów poruszających się na określonym odcinku jezdni, w przypadku gdy roboty są prowadzone na poboczu drogi, w rowie lub na przydrożnych skarpach.