Ocena ryzyka zawodowego w szkole

Szkoła jest zakładem pracy, każdy dyrektor - pracodawcą. Właśnie on ma obowiązek udokumentowania oceny ryzyka zawodowego i informowania o jego wynikach każdego pracownika.

Właściwe realizowanie tego obowiązku jest inspiracją do poprawy warunków pracy, jak również sprawdzianem wiedzy o przepisach oraz zasadach bezpieczeństwa i higieny pracy.

Ocena ryzyka zawodowego w szkole

Przystępując do oceny ryzyka zawodowego, ustal najpierw, jakie stanowiska pracy występują w Twojej szkole. Zazwyczaj będą one następujące - nauczyciel, referent, sekretarz, księgowy, pielęgniarka, kucharka, sprzątaczka, woźna, konserwator, palacz.

W dokładnym ustaleniu wszystkich stanowisk pracy występujących w Twojej szkole bardzo pomocny będzie jej arkusz organizacyjny.
Następnie sprawdź, gdzie pracownicy mają miejsca pracy. Zobacz, czy wszyscy pracują w jednym, określonym pomieszczeniu pracy, czy też ich miejsce pracy to cały budynek szkoły lub nawet teren poza jego obiektem (mobilne stanowiska pracy).
Pamiętaj, że zakres oceny ryzyka zawodowego obejmuje wszystkie stanowiska pracy, czyli:

• stacjonarne,
• mobilne (niestacjonarne).

Ustal, czy przypadkiem niektórzy pracownicy nie są jednocześnie zatrudnieni na dwóch stanowiskach pracy (np. palacz - konserwator, woźna - sprzątaczka). Dla nich należy przygotować wielostanowiskową ocenę ryzyka zawodowego.

Praca w hałasie – dokumentowanie ryzyka

Ocena ryzyka zawodowego powinna być udokumentowana

Bezpieczeństwo to czysty zysk dzięki likwidacji i ograniczeniu zbędnych strat. Kluczowym elementem umożliwiającym sprawne zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy jest ocena ryzyka zawodowego. Nigdy nie wystarczy dokonać oceny ryzyka ustnie, lecz należy opracować dokumentację oceny ryzyka zawodowego zarówno dla pracodawcy jak i pracownika. Poinformowanie danego pracownika o ryzyku zawodowym powinno być udokumentowane, aby nie narazić się na problemy podczas kontroli.

Biorąc pod uwagę różnorodne zagrożenia związane z ekspozycją na hałas w środowisku pracy, dokumentacja oceny ryzyka zawodowego związanego z narażeniem na niego powinna zawierać informacje o:

• źródle hałasu, poziomie narażenia, typie hałasu (ustalony, nieustalony, impulsowy), czasie ekspozycji i rodzaju hałasu (słyszalny, infradźwiękowy, ultradźwiękowy),
• relacji zmierzonego poziomu hałasu w stosunku do wartości normatywnych,
• osobach narażonych, ze szczególnym uwzględnieniem grup szczególnie wrażliwych (młodocianych, kobiet w ciąży),
• ewentualnym występowaniu w środowisku pracy innych czynników mogących powodować zwiększenie szkodliwego działania hałasu (np. rozpuszczalników organicznych, wibracji),
• możliwości zwiększenia ryzyka zawodowego wskutek ograniczenia rozpoznawalności sygnałów ostrzegawczych lub innych dźwięków, których odbieranie jest konieczne w celu zmniejszenia ryzyka wypadków przy pracy,
• deklarowanym przez producenta poziomie dźwięku emitowanego przez wyposażenie stanowisk pracy,
• ewentualnym występowaniu ekspozycji na hałas poza normalnymi godzinami pracy pracownika,
• wpływie hałasu na zwiększenie poziomu stresu zawodowego związanego z wykonywaną pracą,
• występowaniu chorób zawodowych w ocenianej grupie zawodowej pracowników, na podstawie danych dotyczących chorób w zakładzie lub danych literaturowych,
• dostępności ochronników słuchu i ich charakterystyce,
• stosowanych rozwiązaniach ograniczających narażenie na hałas i niekorzystne skutki jego oddziaływania.

Wszystkie te informacje powinny zostać uwzględnione przy szacowaniu ryzyka zawodowego, według wybranej metody oceny ryzyka zawodowego. Ten etap powinien doprowadzić do ustalenia dopuszczalności poziomu ryzyka zawodowego związanego z narażeniem na hałas w środowisku pracy i ewentualnej konieczności podjęcia działań zmniejszających ryzyko (wraz z programem tych działań).
Zgodnie z ogólnymi zasadami przeprowadzania oceny ryzyka zawodowego ocena ta powinna być okresowo powtarzana, a także w każdym przypadku istotnej zmiany warunków wykonywania pracy, wymagań prawnych lub w razie stwierdzenia nasilenia występowania u pracowników schorzeń związanych z narażeniem na hałas.

Nieprawidłowości w zakładzie pracy - kogo zawiadomić?

Nieprawidłowości w zakładzie pracy - kogo zawiadomić?

Zgłoszenie do organu zajmującego się warunkami pracy powinno być sprawą ostateczną, po wyczerpaniu innych możliwości rozwiązania problemu. Jeżeli w zakładzie jest zatrudniony specjalista ds. bhp (nawet niebędący pracownikiem zakładu, a np. wykonujący prace na zlecenie), w pierwszej kolejności występujące zagrożenia należy zgłosić jemu. Pracownik ten ma obowiązek podjąć działania - wystąpić do pracodawcy o usunięcie nieprawidłowości.

Społeczna inspekcja pracy
Jeżeli w zakładzie funkcjonuje społeczna inspekcja pracy to zagrożenia należy zgłosić SIP, która powinna podjąć takie same działania jak pracownik służby bhp, z tym, że jego skuteczność może być większa, gdyż ma prawo wydania kierownikowi zakładu pracy zalecenie usunięcia w określonym terminie stwierdzonych uchybień, czyniąc jednocześnie stosowny zapis w zakładowej księdze zaleceń i uwag SIP. Pracodawca (kierownik zakładu) ma obowiązek zapewniać wykonanie zaleceń społecznego inspektora pracy.
Gdy pracodawca wykonuje zadania służby bhp
Jeżeli w zakładzie zadania służby bhp wykonuje sam pracodawca - to jemu należy zgłosić zagrożenia. Ale taka sytuacja może wystąpić tylko, gdy:

• zakład zatrudnia do 10 pracowników,

• zakład zatrudnia do 20 pracowników i zakwalifikowany jest do grupy działalności, dla której ustalono nie wyższą niż trzecią kategorię ryzyka w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

Zgłoszenia, czy do służby bhp, czy do SIP czy do pracodawcy najlepiej dokonać w formie pisemnej, żeby był ślad i łatwiejsze upomnienie się o podjęcie działań.
Zgłoszenie nieprawidłowości do PIP
W sytuacji, gdy powyższe działania zgłaszającego nie przyniosą rezultatu, to nieprawidłowości - zagrożenia można zgłosić w formie pisemnej lub telefonicznej albo drogą elektroniczną do Okręgowej (lub jej oddziału) Państwowej Inspekcji Pracy działającej na terenie siedziby zakładu pracy i jest to działanie zgodne z obowiązującym prawem, gdyż:

• na umotywowany wniosek pracowników lub ich przedstawicieli dotyczący spraw zagrożenia zdrowia i życia pracowników inspektorzy pracy Państwowej Inspekcji Pracy przeprowadzają kontrole oraz stosują środki prawne przewidziane w przepisach o Państwowej Inspekcji Pracy, może to być, np. nakazanie usunięcia nieprawidłowości, a nawet wstrzymanie pracy przecinarki do czasu zapewnienia bezpiecznych warunków pracy,

• pracownicy lub ich przedstawiciele nie mogą ponosić jakichkolwiek niekorzystnych dla nich konsekwencji z tytułu składania wniosków do PIP dotyczących spraw zagrożenia zdrowia i życia pracowników.

Praca montażysty - poznaj zagrożenia

Jak zapewne wiesz, aby stosować ochronę przed zagrożeniami najpierw należy zidentyfikować najczęściej występujące na stanowisku pracy montażysty rusztowań zagrożenia.

O zagrożeniach należy poinformować szkolonych pracowników w tracie pierwszej fazy szkolenia, ponieważ są to podstawowe informacje dla szkolonego pracownika a także dla szkolącego.

Zagrożenia czynnikami niebezpiecznymi na stanowisku pracy montażysty rusztowań budowlanych

Do zagrożeń czynnikami niebezpiecznymi należą:

• upadek z wysokości, upadek na niższy poziom (główne zagrożenie związane z pracami montażu i demontażu rusztowań - brak zabezpieczenia montera przed upadkiem z wysokości - np. brak poręczy ochronnych, niepełne pomosty, otwarte włazy komunikacyjne w pomostach rusztowań),

• wpadnięcie do otworów (wpadnięcie do niezabezpieczonych otworów w stropach budynku, otwartych włazów),

• zagrożenie katastrofą budowlaną (utrata stateczności rusztowania, przewrócenie się rusztowania - np. montaż i demontaż rusztowania niezgodnie z instrukcją producenta, podczas silnych podmuchów wiatru, niewystarczająca nośność podłoża pod rusztowaniem, niewłaściwe zakotwienie rusztowania - przygniecenie elementami rusztowania, upadek z wysokości),

• uderzenie o nieruchome elementy rusztowania i elementy obiektu budowlanego (wąskie, ciasne przestrzenie - pomosty rusztowania, ciągi komunikacyjne),

• upadek na płaszczyźnie (potknięcie się, poślizgnięcie się, przewrócenie się) np. na pomoście roboczym rusztowania z powodu braku porządku na pomoście roboczym, brak ładu na ciągach i drogach komunikacyjnych, niewłaściwy sposób składowania materiałów, śliska nawierzchnia pomostów - prowadzenie prac montażowych w czasie deszczu, opadów śniegu),

• uderzenie, pochwycenie przez pracujące urządzenia, elektronarzędzia, elementy niebezpieczne i napędowe maszyn i urządzeń,

• upadek przedmiotu (np. narzędzia, elementów montowanego/demontowanego rusztowania) z wysokości w przypadku prowadzenia prac na różnych pomostach roboczych rusztowania, w przypadku prac związanych z montażem i demontażem rusztowania, prac w strefie niebezpiecznej wokół rusztowania, upadek nieprawidłowo zamontowanego elementu rusztowania,

• porażenie prądem elektrycznym np. w przypadku uszkodzenia izolacji przewodów zasilających używane elektronarzędzia, uszkodzeniach ich obudowy, przebicia, niewłaściwego stanu technicznego urządzeń, brak uziemienia rusztowań metalowych,

• skaleczenia lub uszkodzenia rąk stosowanymi narzędziami ręcznymi, elementami rusztowania,

• zagrożenia pożarowe, wybuchowe np. związane z wykonywaniem prac montażowych w obiektach zagrożonych pożarem lub wybuchem,

• przysypanie gruntem w przypadku montowania i demontowania rusztowań w wykopach (1 m3 gruntu może osiągnąć wagę nawet do 1,5 t!) - przysypanie gruntem bardzo często kończy się śmiercią poszkodowanego,

• wpadnięcie (upadek) do niezabezpieczonego wykopu,

• najechanie przez pracujące maszyny budowlane,

• zaprószenie oczu pyłem, wpadnięcie do oka odprysków materiałów budowlanych (np. podczas wiercenia otworów na kotwy),

• zagrożenie wyładowaniami atmosferycznymi - prowadzenie prac montażowych/demontażowych w czasie burzy.

Wymiar ekonomiczny wypadków przy pracy

Koszty wypadków przy pracy stanowią jeden z podstawowych składników kosztów bhp w firmie, które obejmują także m.in. składki na społeczne ubezpieczenie wypadkowe, koszty chorób zawodowych, koszty wynikające z pracy w warunkach szkodliwych i uciążliwych dla zdrowia oraz koszty profilaktyki.

Wypadki przy pracy mają znaczny wymiar ekonomiczny zarówno dla firm, jak i osób poszkodowanych oraz ich rodzin, a także całego społeczeństwa. Ich koszty są znaczną stratą w odniesieniu do produktu krajowego brutto zarówno w Polsce, jak i w przodujących cywilizacyjnie innych krajach Unii Europejskiej.

Wymiar ekonomiczny wypadków przy pracy

Dla osoby poszkodowanej wypadek skutkujący czasową lub trwałą niezdolnością do pracy powoduje zmniejszenie dochodów i koszty związane z transportem do lekarza, szpitala, z leczeniem oraz kupnem lekarstw. Wprawdzie osoby poszkodowane lub członkowie ich rodzin otrzymują świadczenia pieniężne i rzeczowe od swoich pracodawców, instytucji ubezpieczeń społecznych lub ze strony państwa, to jednak nie pokrywają one wszystkich strat spowodowanych wypadkiem przy pracy.

Z kolei skutek danego wypadku przy pracy, polegający na absencji chorobowej, niższej wydajności i jakości wykonywanej pracy, powoduje dla przedsiębiorstw zaburzenia toku produkcji. To zaś podnosi jej koszt i podkopuje wizerunek firmy.
Znaczna część kosztów wypadków ponoszona jest przez całe społeczeństwo. Są to koszty, które w toku ewolucji systemów socjalnych różnych państw przenoszono z poszkodowanych i pracodawców na resztę społeczeństwa. Koszty te są zatem w dużym stopniu kosztami ukrytymi, a w związku z tym najmniej uświadamianymi sobie przez społeczeństwo. Do kosztów tych zaliczyć należy głównie różne usługi sektora publicznego, takie jak usługi publicznej służby zdrowia.
Większość przedsiębiorstw niestety nie prowadzi analiz ekonomicznych w obszarze bezpieczeństwa i higieny pracy. Pracodawcy zazwyczaj dostrzegają często wyłącznie koszty związane z koniecznością zapewnienia pracownikom ochrony odpowiadającej wymaganiom przepisów. Nie zauważają jednak kosztów związanych z nieodpowiednim stanem bhp w firmie, który powoduje zwiększone koszty funkcjonowania całego przedsiębiorstwa.
Podstawowym elementem takich analiz jest obliczanie kosztów wydarzeń wypadkowych.
Szczególnie zalecane jest, aby analizy ekonomiczne w obszarze bhp prowadzone były przez przedsiębiorstwa wdrażające system zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. Jest tak, ponieważ Polska Norma PN-N-18004:2001/Ap1:2002 Systemy zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy - Wytyczne zaleca, aby organizacja (firma) wdrażająca system zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy ustanowiła oraz utrzymywała procedury analiz ekonomicznych bhp.
Procedury analiz ekonomicznych bhp powinny obejmować identyfikację oraz zapisywanie i monitorowanie kosztów bhp, których istotnym składnikiem są koszty wypadków przy pracy. Podstawowym celem analizy powinno być dostarczenie informacji potrzebnych do podejmowania decyzji w procesie planowania działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy.

Działanie rakotwórcze lub mutagenne w środowisku pracy – nowe przepisy

3 sierpnia 2012 r. weszło w życie nowe rozporządzenie Ministra Zdrowia z 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz.U. poz. 890). Zostało ono wydane na podstawie art. 222 § 3 Kodeksu pracy.

Jednocześnie nowe rozporządzenie wdrożyło do polskiego porządku prawnego postanowienia dyrektywy 2004/37/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie ochrony pracowników przed zagrożeniem dotyczącym narażenia na działanie czynników rakotwórczych lub mutagenów podczas pracy (Dz.Urz. UE nr L 158, str. 50).

Działanie rakotwórcze lub mutagenne w środowisku pracy - nowe przepisy

Nowe rozporządzenie Ministra Zdrowia z 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz.U. poz. 890) było poprzedzone starym rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 1 grudnia 2004 r. w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz.U. nr 280, poz. 2771 z późn. zm.), które przestało obowiązywać już 9 kwietnia 2012 r. na podstawie art. 88 pkt 3 ustawy z 25 lutego 2011 r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach (Dz.U. nr 63, poz. 322 z późn. zm.).

Nowe rozporządzenie określa między innymi:

• wykaz substancji chemicznych i ich mieszanin oraz czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym bądź mutagennym, a także sposób ich rejestrowania,
• sposób prowadzenia rejestru prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie z substancjami chemicznymi i ich mieszaninami oraz czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym bądź mutagennym,
• sposób prowadzenia rejestru pracowników narażonych na działanie substancji chemicznych i ich mieszanin oraz czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym bądź mutagennym.

Kary za nieprzestrzeganie przepisów dotyczących chorób zawodowych

Kary za nieprzestrzeganie przepisów dotyczących chorób zawodowych

Jaką odpowiedzialność może ponieść pracodawca, który nie przestrzega przepisów dotyczących chorób zawodowych?

Nieprzestrzeganie przepisów dotyczących chorób zawodowych jest naruszeniem przepisów bhp, które stanowi wykroczenie przeciwko prawom pracownika, a w określonych przypadkach nawet przestępstwo przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową.
Mandat karny
Pracodawca lub osoby kierujące pracownikami mogą za wykroczenie przeciwko prawom pracownika zostać ukarani przez inspektora pracy Państwowej Inspekcji Pracy karą grzywny w postaci mandatu karnego w wysokości do 2.000, a w przypadku recydywy - 5.000 zł.
Wniosek do sądu grodzkiego
Inspektor pracy - zamiast wystawienia mandatu karnego - może także skierować do sądu grodzkiego, czyli właściwego wydziału sądu rejonowego, wniosek o ukaranie osoby winnej grzywną od 1.000 do 30.000 zł.
Niewykonanie nakazu inspektora pracy
Ponadto pracodawca niewykonujący nakazu inspektora pracy może zapłacić grzywnę do 10.000 zł, a jeżeli jest osobą prawną lub jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej - 50.000 zł. W przypadku wielokrotnego nakładania grzywny jej kwoty to odpowiednio 50.000 i 200.000 zł.
Niezawiadomienie o chorobie zawodowej
Osoba, która wbrew obowiązkowi, nie zawiadomi w terminie właściwego organu o chorobie zawodowej lub nie sporządzi albo nie przedstawi wymaganej dokumentacji, popełnia przestępstwo przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową, podlegające alternatywnie:

• grzywnie do 180 stawek dziennych (wysokość stawki dziennej jest uznaniowy i zależy od decyzji sądu, który ustalając ją bierze pod uwagę m.in. dochody sprawcy, jego warunki osobiste oraz możliwości zarobkowania),
• karze ograniczenia wolności.