Wymiar ekonomiczny wypadków przy pracy

Koszty wypadków przy pracy stanowią jeden z podstawowych składników kosztów bhp w firmie, które obejmują także m.in. składki na społeczne ubezpieczenie wypadkowe, koszty chorób zawodowych, koszty wynikające z pracy w warunkach szkodliwych i uciążliwych dla zdrowia oraz koszty profilaktyki.

Wypadki przy pracy mają znaczny wymiar ekonomiczny zarówno dla firm, jak i osób poszkodowanych oraz ich rodzin, a także całego społeczeństwa. Ich koszty są znaczną stratą w odniesieniu do produktu krajowego brutto zarówno w Polsce, jak i w przodujących cywilizacyjnie innych krajach Unii Europejskiej.

Wymiar ekonomiczny wypadków przy pracy

Dla osoby poszkodowanej wypadek skutkujący czasową lub trwałą niezdolnością do pracy powoduje zmniejszenie dochodów i koszty związane z transportem do lekarza, szpitala, z leczeniem oraz kupnem lekarstw. Wprawdzie osoby poszkodowane lub członkowie ich rodzin otrzymują świadczenia pieniężne i rzeczowe od swoich pracodawców, instytucji ubezpieczeń społecznych lub ze strony państwa, to jednak nie pokrywają one wszystkich strat spowodowanych wypadkiem przy pracy.

Z kolei skutek danego wypadku przy pracy, polegający na absencji chorobowej, niższej wydajności i jakości wykonywanej pracy, powoduje dla przedsiębiorstw zaburzenia toku produkcji. To zaś podnosi jej koszt i podkopuje wizerunek firmy.
Znaczna część kosztów wypadków ponoszona jest przez całe społeczeństwo. Są to koszty, które w toku ewolucji systemów socjalnych różnych państw przenoszono z poszkodowanych i pracodawców na resztę społeczeństwa. Koszty te są zatem w dużym stopniu kosztami ukrytymi, a w związku z tym najmniej uświadamianymi sobie przez społeczeństwo. Do kosztów tych zaliczyć należy głównie różne usługi sektora publicznego, takie jak usługi publicznej służby zdrowia.
Większość przedsiębiorstw niestety nie prowadzi analiz ekonomicznych w obszarze bezpieczeństwa i higieny pracy. Pracodawcy zazwyczaj dostrzegają często wyłącznie koszty związane z koniecznością zapewnienia pracownikom ochrony odpowiadającej wymaganiom przepisów. Nie zauważają jednak kosztów związanych z nieodpowiednim stanem bhp w firmie, który powoduje zwiększone koszty funkcjonowania całego przedsiębiorstwa.
Podstawowym elementem takich analiz jest obliczanie kosztów wydarzeń wypadkowych.
Szczególnie zalecane jest, aby analizy ekonomiczne w obszarze bhp prowadzone były przez przedsiębiorstwa wdrażające system zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. Jest tak, ponieważ Polska Norma PN-N-18004:2001/Ap1:2002 Systemy zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy - Wytyczne zaleca, aby organizacja (firma) wdrażająca system zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy ustanowiła oraz utrzymywała procedury analiz ekonomicznych bhp.
Procedury analiz ekonomicznych bhp powinny obejmować identyfikację oraz zapisywanie i monitorowanie kosztów bhp, których istotnym składnikiem są koszty wypadków przy pracy. Podstawowym celem analizy powinno być dostarczenie informacji potrzebnych do podejmowania decyzji w procesie planowania działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy.

Działanie rakotwórcze lub mutagenne w środowisku pracy – nowe przepisy

3 sierpnia 2012 r. weszło w życie nowe rozporządzenie Ministra Zdrowia z 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz.U. poz. 890). Zostało ono wydane na podstawie art. 222 § 3 Kodeksu pracy.

Jednocześnie nowe rozporządzenie wdrożyło do polskiego porządku prawnego postanowienia dyrektywy 2004/37/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie ochrony pracowników przed zagrożeniem dotyczącym narażenia na działanie czynników rakotwórczych lub mutagenów podczas pracy (Dz.Urz. UE nr L 158, str. 50).

Działanie rakotwórcze lub mutagenne w środowisku pracy - nowe przepisy

Nowe rozporządzenie Ministra Zdrowia z 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz.U. poz. 890) było poprzedzone starym rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 1 grudnia 2004 r. w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz.U. nr 280, poz. 2771 z późn. zm.), które przestało obowiązywać już 9 kwietnia 2012 r. na podstawie art. 88 pkt 3 ustawy z 25 lutego 2011 r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach (Dz.U. nr 63, poz. 322 z późn. zm.).

Nowe rozporządzenie określa między innymi:

• wykaz substancji chemicznych i ich mieszanin oraz czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym bądź mutagennym, a także sposób ich rejestrowania,
• sposób prowadzenia rejestru prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie z substancjami chemicznymi i ich mieszaninami oraz czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym bądź mutagennym,
• sposób prowadzenia rejestru pracowników narażonych na działanie substancji chemicznych i ich mieszanin oraz czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym bądź mutagennym.

Kary za nieprzestrzeganie przepisów dotyczących chorób zawodowych

Kary za nieprzestrzeganie przepisów dotyczących chorób zawodowych

Jaką odpowiedzialność może ponieść pracodawca, który nie przestrzega przepisów dotyczących chorób zawodowych?

Nieprzestrzeganie przepisów dotyczących chorób zawodowych jest naruszeniem przepisów bhp, które stanowi wykroczenie przeciwko prawom pracownika, a w określonych przypadkach nawet przestępstwo przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową.
Mandat karny
Pracodawca lub osoby kierujące pracownikami mogą za wykroczenie przeciwko prawom pracownika zostać ukarani przez inspektora pracy Państwowej Inspekcji Pracy karą grzywny w postaci mandatu karnego w wysokości do 2.000, a w przypadku recydywy - 5.000 zł.
Wniosek do sądu grodzkiego
Inspektor pracy - zamiast wystawienia mandatu karnego - może także skierować do sądu grodzkiego, czyli właściwego wydziału sądu rejonowego, wniosek o ukaranie osoby winnej grzywną od 1.000 do 30.000 zł.
Niewykonanie nakazu inspektora pracy
Ponadto pracodawca niewykonujący nakazu inspektora pracy może zapłacić grzywnę do 10.000 zł, a jeżeli jest osobą prawną lub jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej - 50.000 zł. W przypadku wielokrotnego nakładania grzywny jej kwoty to odpowiednio 50.000 i 200.000 zł.
Niezawiadomienie o chorobie zawodowej
Osoba, która wbrew obowiązkowi, nie zawiadomi w terminie właściwego organu o chorobie zawodowej lub nie sporządzi albo nie przedstawi wymaganej dokumentacji, popełnia przestępstwo przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową, podlegające alternatywnie:

• grzywnie do 180 stawek dziennych (wysokość stawki dziennej jest uznaniowy i zależy od decyzji sądu, który ustalając ją bierze pod uwagę m.in. dochody sprawcy, jego warunki osobiste oraz możliwości zarobkowania),
• karze ograniczenia wolności.

Wypadki przy pracy z obrabiarkami do drewna

Obrabiarki do drewna zaliczane są do maszyn szczególnie niebezpiecznych. Większość wypadków zdarza się przy obsłudze pięciu podstawowych typów obrabiarek, mianowicie:

• różnego typu pilarek tarczowych (najwięcej wypadków),
• strugarek,
• frezarek dolno i górnowrzecionowych (z pionowym wrzecionem, w tym frezarek szybkobieżnych),
• pilarek taśmowych,
• szlifierek.

Wypadki przy pracy z obrabiarkami do drewna

Zagrożenia wypadkowe przy pracy z obrabiarkami do drewna związane są przede wszystkim z:

• dużą prędkością obrotową narzędzia, a więc i dużą szybkością skrawania,
• koniecznością częstego stosowania ręcznego posuwu obrabianego materiału, co grozi zetknięciem się ręki pracownika z wirującym narzędziem,
• możliwością gwałtownego odrzutu obrabianego przedmiotu wynikającego najczęściej z niejednolitej struktury drewna,
• powstawaniem dużej ilości wiórów, trocin i pyłu drzewnego.

Większość wypadków powstaje wskutek zetknięcia się rąk pracownika z poruszającym się narzędziem. Narzędzia wielu maszyn do obróbki drewna nie mogą być w pełni zabezpieczone osłonami w czasie wykonywania niektórych prac, a pracują z dużą prędkością skrawania i muszą być bardzo ostre.
Stopień odsłonięcia wirującego narzędzia jest uzależniony zarówno od wymiarów obrabianego materiału, jak i od rodzaju wykonywanej operacji obróbczej. Przy prostych i bardziej powszechnych maszynach, takich jak pilarka czy frezarka, ręce pracownika muszą niejednokrotnie poruszać się blisko tnących narzędzi, co pozwala mu na ułatwioną kontrolę wykonywanych czynności podczas procesu obróbczego. Dlatego też, aby zmniejszyć ryzyko zawodowe i skutecznie zapobiegać wypadkom, zwróć szczególną uwagę na stosowanie właściwych osłon i urządzeń zabezpieczających oraz bezpiecznych metod pracy.
Pamiętaj, że narzędzie maszyny, które po przypadkowym dotknięciu przez pracownika może spowodować obrażenie ciała, powinno być obudowane lub zabezpieczone osłoną. Osłona ta musi spełniać następujące warunki:

• działać niezawodnie i niezależnie od uwagi osoby obsługującej maszynę,
• nie utrudniać warunków obsługi maszyny,
• chronić osoby obsługujące i otoczenie,
• nie powodować innego zagrożenia,
• chronić również w razie uszkodzenia narzędzia.

Wiele wypadków jest wynikiem nieostrożności pracowników obsługujących obrabiarki, niestosowania osłon lub niewłaściwego ich ustawienia i zamocowania. Zwróć uwagę na jakość szkolenia - instruktażu na stanowisku pracy (w przypadku stosowania przez pracownika niebezpiecznych metod pracy instruktaż stanowiskowy powinien być powtórzony).
Bezpieczne obsługiwanie obrabiarek do drewna wymaga ciągłej czujności i skoncentrowania się na wykonywanej pracy.

Instruktaż stanowiskowy montera rusztowań budowlano - montażowych metalowych

Budownictwo od lat należy do jednej z najbardziej wypadkogennych sekcji gospodarki narodowej. Wskaźnik wypadków śmiertelnych pozostaje tu na poziomie wskaźnika dla górnictwa i kopalnictwa oraz ponad 2,5-krotnie przewyższa wskaźnik dla całej działalności produkcyjnej!

Także wskaźnik wypadków ciężkich jest tu 2,5-krotnie większy niż dla całej gospodarki narodowej. Znacznie przewyższa wskaźniki występujące w całej działalności produkcyjnej oraz górnictwie i kopalnictwie.

Instruktaż stanowiskowy montera rusztowań budowlano - montażowych metalowych

Instruktaż stanowiskowy przeprowadza się przed dopuszczeniem pracownika do wykonywania pracy na określonym stanowisku pracy. Szkoleniu wstępnemu stanowiskowemu na stanowisku montera rusztowań budowlanych podlegają:

• nowo zatrudnieni pracownicy na tym stanowisku,
• pracownicy przenoszeni na stanowisko montera,
• montażyści rusztowań budowlanych w przypadku:

- zmiany organizacji ich stanowiska pracy,
- wprowadzenia do stosowania nowych lub zmienionych maszyn, sprzętu, narzędzi,

• osoby odbywające praktyczną naukę zawodu montera.

W przypadku wprowadzenia na stanowisku pracy zmian warunków techniczno - organizacyjnych, w szczególności wdrożenia:

• nowej organizacji stanowisk pracy,
• nowych lub zmienionych narzędzi, maszyn i innych urządzeń, pracownik zatrudniony na tym stanowisku odbywa instruktaż stanowiskowy przygotowujący go do bezpiecznego wykonywania pracy w zmienionych warunkach .

Z taką sytuacją będziesz miał do czynienia praktycznie na każdej nowej budowie. Przed dopuszczeniem pracownika do pracy na tej budowie, należy poddać go szkoleniu stanowiskowemu. W szczególności powinien być on zapoznany z planem bioz (instrukcją bezpiecznego wykonywania prac), a zwłaszcza informacjami dotyczącymi przewidywanych zagrożeń występujących podczas realizacji prac budowlanych, lokalizacją miejsc i stref niebezpiecznych, zasadami komunikacji i transportu oraz składowania materiałów, zasadami postępowania w przypadku wystąpienia zagrożenia, konieczności stosowania środków ochrony indywidualnej zabezpieczających przed skutkami zagrożeń.
Ilość czasu, którą należy poświęcić na instruktaż stanowiskowy montażysty rusztowań budowlanych oraz jego tematyka są uzależnione od rodzaju i zakresu zadań danego pracownika, a w przypadku wprowadzenia zmian warunków na stanowisku pracy, od stopnia tych zmian.
Czas trwania instruktażu stanowiskowego należy uzależnić od:

• przygotowania zawodowego pracownika,
• dotychczasowego stażu pracy pracownika,
• rodzaju pracy i zagrożeń występujących na stanowisku pracy na którym pracownik ma być zatrudniony.

Zgodnie z ramowym programem instruktaż stanowiskowy powinien trwać minimum 8 godzin lekcyjnych ( § 7 ust. 1 i § 11 ust. 4 rozporządzenia szkoleniowego oraz ramowy program instruktażu stanowiskowego zawarty w załączniku nr 1 część II do rozporządzenia szkoleniowego).

Powództwo o ustalenie i sprostowanie protokołu powypadkowego

Poszkodowany pracownik, a w razie wypadku śmiertelnego, uprawniony członek rodziny zmarłego pracownika, może wystąpić do właściwego sądu z powództwem o ustalenie i sprostowanie protokołu powypadkowego.

Powództwo o ustalenie i sprostowanie protokołu powypadkowego

Pracownikowi, który nie dochodzi roszczeń odszkodowawczych lub rentownych, ale ma interes prawny w ustaleniu, że określone zdarzenie było wypadkiem przy pracy bądź zaistniało w okolicznościach niepozbawiających go roszczeń, a ustalenia te decydują o jego prawach i związanych z nimi ewentualnie w przyszłości roszczeniach - przysługuje prawo wystąpienia do sądu rejonowego - sądu pracy z powództwem o ustalenie oraz sprostowanie protokołu powypadkowego (uchwała Sądu Najwyższego z 11 maja 1994 r., II PZP 1/94, OSNAPiUS 1994/6/96).

Analogiczną konkluzję zawarł:

• Sąd Najwyższy w wyroku z 5 czerwca 2007 r., I UK 8/07, orzekając, że powództwo o ustalenie, że konkretne zdarzenie było wypadkiem przy pracy w rozumieniu art. 3 ustawy wypadkowej, jest dopuszczalne na podstawie art. 189 kpc,
• Sąd Najwyższy w postanowieniu z 29 marca 2006 r., II PZP 14/2005.

Powództwo o ustalenie, że konkretne zdarzenie było wypadkiem przy pracy w rozumieniu art. 3 ustawy wypadkowej jest dopuszczalne na podstawie art. 189 kpc.
Z tego rodzaju powództwem, w interesie poszkodowanego pracownika, może wystąpić również organizacja zawodowa, działająca u pracodawcy zatrudniającego poszkodowanego pracownika. Wystąpienie z takim powództwem, a także inne powództwa o roszczenia ze stosunku pracy są wolne od opłat sądowych.
Wypadek przy pracy nie jest zdarzeniem prawnie obojętnym ani dla pracodawcy, ani pracownika. Domaganie się ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy jest prawem pracownika oraz jednocześnie obowiązkiem pracodawcy, niezależnie od tego, czy pracownik będzie dochodził świadczeń z ustawy wypadkowej (wyrok Sądu Najwyższego z 14 maja 2009 r., II PK 282/08).
Zdaniem Sądu Najwyższego, wyrażonym w wyroku z 13 maja 1997 r., II UKN 115/97, OSNAP 1998/5/159, dla oceny, czy zdarzenie jest wypadkiem przy pracy, nie ma znaczenia data, w której poszkodowany zgłosił się do lekarza oraz symbol choroby umieszczony na zwolnieniu lekarskim.

Zmiana wzoru karty wypadku i nie tylko

24 sierpnia 2012 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 1 sierpnia 2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie trybu uznawania zdarzenia powstałego w okresie ubezpieczenia wypadkowego za wypadek przy pracy, kwalifikacji prawnej zdarzenia, wzoru karty wypadku i terminu jej sporządzenia (Dz.U. poz. 909).

Zostało ono wydane na podstawie art. 5 ust. 4 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 z późn. zm.).

Zmiana wzoru karty wypadku i nie tylko...

Zmiany w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 19 grudnia 2002 r. w sprawie trybu uznawania zdarzenia powstałego w okresie ubezpieczenia wypadkowego za wypadek przy pracy, kwalifikacji prawnej zdarzenia, wzoru karty wypadku i terminu jej sporządzenia (Dz.U. nr 236, poz. 1992 z późn. zm.) polegają między innymi na określeniu, że:

• osoby niebędące pracownikami, dalej: poszkodowani, zawiadamiają o wypadku odpowiednie podmioty wymienione w art. 5 ust. 1 pkt 1-8 oraz 10-15 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 z późn. zm.), dalej: ustawa wypadkowa (zmieniony § 2 ust. 1 znowelizowanego rozporządzenia),
• poszkodowani, w odniesieniu do których, zgodnie z ustawą wypadkową, ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy dokonuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zawiadamiają o wypadku jego terenową jednostkę organizacyjną, właściwą ze względu na siedzibę prowadzenia działalności lub miejsce sprawowania opieki określone w umowie uaktywniającej (zmieniony § 2 ust. 2 znowelizowanego rozporządzenia),
• zdarzenia, wymienione w art. 3 ust. 3 pkt 1-6, 6a i 7-14 ustawy wypadkowej, które nastąpiły w okresie ubezpieczenia wypadkowego poszkodowanych, uznaje się za wypadki przy pracy na podstawie ustalenia ich okoliczności oraz przyczyn, przede wszystkim przez między innymi wysłuchanie wyjaśnień poszkodowanego, jeżeli stan jego zdrowia na to pozwala (zmieniony § 3 ust. 1 pkt 3 znowelizowanego rozporządzenia), a także zebranie informacji dotyczących wypadku od jego świadków (zmieniony § 3 ust. 1 pkt 4 znowelizowanego rozporządzenia).

Jednak przede wszystkim zmieniony został wzór karty wypadku.